An toàn lao động là gì? Trách nhiệm pháp lý của chủ doanh nghiệp khi xảy ra tai nạn lao động: Quy định mới nhất 2026

23/01/2026 10:37

Việc quản lý rủi ro tai nạn lao động và thực hiện đầy đủ trách nhiệm pháp lý của chủ doanh nghiệp khi xảy ra tai nạn lao động là yếu tố then chốt để bảo vệ sự ổn định vận hành và uy tín của tổ chức trong năm 2026. Trong bối cảnh các quy định về Luật An Toàn Lao Động ngày càng thắt chặt, việc hiểu rõ các nghĩa vụ từ hành chính, dân sự đến hình sự giúp người sử dụng lao động chủ động ứng phó và giảm thiểu tổn thất. Bài viết này phân tích chuyên sâu các nhóm trách nhiệm cốt lõi, quy trình xử lý khủng hoảng và phương thức tính bồi thường chuẩn xác theo luật định.

Mục lục

Tai nạn lao động là gì? Cập nhật định nghĩa 2026

Theo quy định pháp luật hiện hành, tai nạn lao động (TNLĐ) là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.

3 trường hợp được công nhận là TNLĐ năm 2026:

Tại nơi làm việc và trong giờ làm việc: Kể cả thời gian nghỉ giải lao, ăn giữa ca, bồi dưỡng hiện vật, thời gian chuẩn bị và kết thúc công việc.
Ngoài nơi làm việc/Ngoài giờ làm việc: Khi thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động (NSDLĐ) hoặc người được ủy quyền.
Trên tuyến đường đi và về: Từ nơi ở đến nơi làm việc (hoặc ngược lại) trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý.

Lưu ý 2026: Với sự bùng nổ của mô hình làm việc từ xa (Remote/Hybrid), các tiêu chí về “tuyến đường hợp lý” và “phạm vi nơi làm việc tại nhà” đang được các cơ quan chức năng xem xét kỹ lưỡng hơn trong các biên bản điều tra để đảm bảo quyền lợi cho người lao động số.

04 nhóm trách nhiệm pháp lý cốt lõi của chủ doanh nghiệp khi xảy ra tai nạn lao động

Trách nhiệm hành chính: Khai báo và báo cáo tai nạn

Chủ doanh nghiệp có nghĩa vụ thiết lập hệ thống ghi chép và báo cáo tai nạn lao động một cách minh bạch theo quy định của pháp luật hiện hành. Ngay khi xảy ra sự cố, người sử dụng lao động phải tiến hành khai báo với các cơ quan chức năng. Cụ thể, các đầu việc hành chính bắt buộc bao gồm:

Khai báo tức thời: Thông báo cho cơ quan thanh tra nhà nước về lao động và cơ quan y tế địa phương trong vòng 24 giờ đối với tai nạn nặng hoặc chết người.
Thành lập đoàn điều tra: Tự tổ chức đoàn điều tra cấp cơ sở để lập biên bản hiện trường, xác định nguyên nhân và ghi nhận lời khai nhân chứng.
Báo cáo định kỳ: Thực hiện tổng hợp tình hình tai nạn lao động 06 tháng và hàng năm nộp cho Sở Lao động – Thương binh và Xã hội.
Lưu trữ hồ sơ: Duy trì hồ sơ vụ việc trong ít nhất 15 năm để phục vụ công tác thanh tra và giải quyết tranh chấp phát sinh.

Việc chậm trễ hoặc che giấu thông tin sự cố không chỉ dẫn đến các mức phạt hành chính cao mà còn làm mất đi tính khách quan trong quá trình điều tra, gây bất lợi trực tiếp cho doanh nghiệp khi đối diện với cơ quan tố tụng.

Trách nhiệm dân sự: Chi phí y tế và tiền lương

Trách nhiệm dân sự tập trung vào việc đảm bảo quyền lợi tài chính trực tiếp cho người lao động trong suốt quá trình điều trị và hồi phục. Chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm chi trả cho các danh mục sau:

Chi phí y tế sơ cứu: Tạm ứng toàn bộ kinh phí cấp cứu, phẫu thuật và thuốc men ngay tại thời điểm xảy ra sự cố.
Chi phí điều trị phát sinh: Thanh toán phần chênh lệch hoặc các dịch vụ y tế không nằm trong danh mục chi trả của Bảo hiểm y tế (BHYT).
Tiền lương trong thời gian điều trị: Trả đủ 100% tiền lương theo hợp đồng cho người lao động trong suốt thời gian nghỉ việc để điều trị và phục hồi chức năng.
Phí giám định: Chi trả toàn bộ phí trưng cầu giám định mức độ suy giảm khả năng lao động tại Hội đồng Giám định Y khoa.

Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ dân sự không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội, giúp xoa dịu xung đột và thúc đẩy sự gắn kết của đội ngũ nhân sự trong giai đoạn khủng hoảng doanh nghiệp.

Trách nhiệm bồi thường & Trợ cấp

Phân định rõ giữa bồi thường và trợ cấp là nguyên tắc cơ bản trong quản trị nhân sự khi có tai nạn lao động. Nghĩa vụ này được thực hiện dựa trên nguyên tắc lỗi và mức độ tổn thương thực tế:

Nghĩa vụ bồi thường: Áp dụng khi tai nạn xảy ra do lỗi của người sử dụng lao động hoặc lỗi của các hệ thống máy móc, thiết bị tại nơi làm việc.
Nghĩa vụ trợ cấp: Áp dụng khi tai nạn xảy ra do lỗi hoàn toàn của người lao động hoặc các nguyên nhân bất khả kháng ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp.
Quyền lợi từ Quỹ bảo hiểm: Phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội để người lao động nhận các khoản trợ cấp hàng tháng hoặc một lần từ quỹ bảo hiểm tai nạn lao động.

Chủ doanh nghiệp phải hoàn tất thủ tục chi trả trong thời hạn quy định kể từ ngày có kết luận giám định y khoa. Việc xác định đúng đối tượng và mức chi trả giúp doanh nghiệp tối ưu hoá chi phí pháp lý, đồng thời đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong các quan hệ lao động tại đơn vị.

Trách nhiệm hình sự: Khi nào chủ doanh nghiệp phải đối mặt với án tù?

Trách nhiệm hình sự phát sinh khi chủ doanh nghiệp có hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định về an toàn lao động, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Các yếu tố cấu thành tội phạm thường bao gồm:

Vi phạm quy định an toàn: Không trang bị thiết bị bảo hộ cá nhân, không thực hiện các biện pháp thông gió, chống cháy nổ theo tiêu chuẩn.
Ép buộc lao động nguy hiểm: Ra lệnh cho công nhân làm việc trong môi trường có nguy cơ sập đổ hoặc nhiễm độc dù đã nhận được cảnh báo.
Thiếu trách nhiệm trong quản lý: Không tổ chức huấn luyện an toàn lao động, để người có chứng chỉ an toàn lao động hết hạn làm việc hoặc sử dụng máy móc chưa qua kiểm định kỹ thuật.
Hậu quả nghiêm trọng: Gây tử vong cho 01 người trở lên hoặc gây thương tích cho nhiều người với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên.

Nếu bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người đại diện theo pháp luật có thể đối mặt với án tù, phạt tiền hoặc cấm đảm nhiệm chức vụ. Đây là rủi ro pháp lý cao nhất, có khả năng chấm dứt sự tồn tại của một thương hiệu. Do đó, việc thiết lập quy trình kiểm soát an toàn nghiêm ngặt là biện pháp phòng vệ pháp lý bắt buộc.

Việc thiết lập hệ thống quản lý an toàn tại cơ sở không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là nghĩa vụ bắt buộc được quy định rõ trong khung pháp lý về an toàn vệ sinh lao động. Điều này bao gồm việc tổ chức huấn luyện, cấp thẻ an toàn và kiểm định thiết bị định kỳ theo đúng thông tư hướng dẫn.

Cách tính tiền bồi thường tai nạn lao động

Mức bồi thường tai nạn lao động trong năm 2026 được chuẩn hoá dựa trên tỷ lệ suy giảm khả năng lao động (%) và mức lương làm căn cứ tính bồi thường. Công thức này đảm bảo tính công bằng và tương xứng với mức độ thiệt hại thực tế của người lao động.

Mức độ suy giảm (%)	Mức bồi thường tối thiểu (Tháng lương)	Ghi chú
5% – 10%	1.5 tháng lương	Mức khởi điểm
11% – 80%	Tính theo công thức lũy tiến	Áp dụng công thức
Từ 81% trở lên hoặc tử vong	30 tháng lương	Mức tối đa

Các sai lầm thường gặp khiến chủ doanh nghiệp bị phạt nặng hơn

Trong quá trình giải quyết sự cố, nhiều chủ doanh nghiệp mắc phải những sai lầm dẫn đến hậu quả pháp lý dây chuyền. Việc nhận diện sớm các lỗi này giúp tổ chức tránh được các bản án không đáng có:

Thỏa thuận ngầm trái luật: Ép người lao động ký cam kết không khiếu kiện để né tránh khai báo với cơ quan nhà nước. Điều này vô hiệu về mặt pháp lý và là tình tiết tăng nặng nếu vụ việc bị phát giác.
Thiếu chứng chỉ huấn luyện: Không tổ chức đào tạo an toàn lao động định kỳ nhưng vẫn cho công nhân vận hành thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.
Bỏ qua bảo trì máy móc: Sử dụng các thiết bị đã hết hạn kiểm định hoặc các thiết bị bảo hộ đã bị hỏng hóc, lỗi thời.
Chi trả sai mức quy định: Tính toán tiền bồi thường dựa trên mức lương cơ bản thấp thay vì mức lương thực tế đóng bảo hiểm, dẫn đến khiếu nại kéo dài.

Tìm hiểu: Thời Hạn Chứng Chỉ An Toàn Lao Động

Các câu hỏi thường gặp

Trách nhiệm pháp lý của chủ doanh nghiệp là gì?

Trách nhiệm pháp lý của chủ doanh nghiệp khi xảy ra tai nạn lao động là tập hợp các nghĩa vụ bắt buộc mà người sử dụng lao động phải thực hiện đối với người lao động và cơ quan nhà nước, bao gồm khai báo sự cố, chi trả chi phí y tế, bồi thường thiệt hại và chịu các chế tài hành chính hoặc hình sự nếu có vi phạm.

Lao động không có hợp đồng có được bồi thường không?

Chủ doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm bồi thường và trợ cấp đối với lao động không có hợp đồng nếu chứng minh được quan hệ lao động trên thực tế. Pháp luật bảo vệ quyền được an toàn của mọi người lao động, không phụ thuộc vào hình thức văn bản của hợp đồng.

Tai nạn trên đường đi làm có được tính không?

Nếu tai nạn xảy ra trên tuyến đường và trong khoảng thời gian hợp lý từ nơi ở đến nơi làm việc, doanh nghiệp có trách nhiệm hỗ trợ và thực hiện các thủ tục để người lao động hưởng trợ cấp. Tuy nhiên, mức độ bồi thường sẽ khác so với tai nạn trực tiếp tại nơi sản xuất.

Thời hạn bồi thường tai nạn lao động là bao lâu?

Chủ doanh nghiệp phải hoàn thành việc thanh toán bồi thường hoặc trợ cấp cho người lao động trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày có kết luận của Đoàn điều tra tai nạn lao động hoặc biên bản của Hội đồng giám định y khoa.

Doanh nghiệp có phải trả lương khi người lao động đi giám định không?

Có, thời gian người lao động đi giám định mức độ suy giảm khả năng lao động được tính là thời gian lao động và doanh nghiệp phải trả đủ lương, đồng thời chịu các chi phí liên quan đến việc giám định này.

Mọi thiếu sót trong việc lưu trữ hồ sơ huấn luyện hoặc hồ sơ kiểm định sẽ đẩy mức bồi thường lên khung cao nhất và tăng nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu quý khách hàng có thắc mắc gì thêm thì có thể liên hệ chúng tôi qua Hotline: 1900.633.716 để được tư vấn, hướng dẫn và nhận tư vấn luật lao động từ hoiluatsu.